Nog twaalf dagen tot Leve de Feeks. Ik zit nog steeds in de pre-album-release fase waar ik eerder over schreef. Afgelopen week ging ik van interview naar interview en had ik maar liefst drie fotoshoots. Ik ben zo dankbaar voor al die aandacht. Het geeft me veel erkenning en het gevoel dat het relevant is, wat ik heb gemaakt. Ik ben me er ook bewust van hoe bijzonder dit is, dat dit niet een gegeven is.
Ik heb er plezier in, zit lekker in mijn vel. Ik weet ook steeds beter wat ik wel en niet wil delen. Misschien dat ik daardoor na interviews ook niet meer helemaal in elkaar krimp van gêne en denk: ‘wat heb ik allemaal gezegd???’ En het belangrijkste: ik gewoon geloof heilig in wat ik heb gemaakt. Het promoten voelt daardoor niet ‘nep’ of ‘vies’. Niet dat het hiervoor altijd zo voelde, maar ik merk wel dat het enorm helpt dat deze plaat zo’n helder, inhoudelijk verhaal heeft. En ik ben goed voorbereid door al die essays die ik tot nu toe hier heb geschreven :).
De schaamteloosheid van de plaat, leeft door in de promotie. Ik voel geen rem in het delen van content, durf andere artiesten uit te nodigen voor de release-events en er echt iets van te maken. Een groot contrast met twee jaar geleden toen ik op de releasedag van Naar De Haaien & Weer Terug alleen thuis zat, starend naar mijn scherm. ‘Dat nooit meer’, dacht ik toen. Het moet gevierd worden!
Die ‘je m’en fous’-mentaliteit (ja, ik ben weer in België geweest haha) herken ik van het begin van mijn carrière, toen ik met een zak condooms met daarop ‘ik wil een kind van jou’ naar Noorderslag afreisde om die aan alle muziekbobo’s uit te delen. Ik was voor niemand bang. De grote rode horens die ik afgelopen februari naar de Edisons droeg, voelen als eenzelfde soort brutaliteit, die ik onderweg toch een beetje was verloren.
Foto: ANP
In een van de interviews, vroeg een journalist, een man: deze plaat is niet voor mij hè?
Waarop ik antwoordde: jawel!
Het werd een interessant gesprek waarin we het hadden over de schoonheidsnorm voor vrouwen en hoe híj zich daar, als man, tot verhoudt.
Ik heb er sindsdien nog veel over nagedacht.
De onderwerpen - seks, lichaam en kinderwens - gaan namelijk iedereen aan.
Het perspectief van waaruit ik over die onderwerpen schreef, is vrouwelijk, want ik ben een vrouw. Net als dat het een wit, cis, hetero perspectief is. Hoe je naar de wereld kijkt, je referentiekader, wordt namelijk grotendeels bepaald door je identiteit. Is Leve de Feeks in die zin een vrouwenplaat?
Ja.
Maar betekent dit dat Leve de Feeks daarom enkel voor vrouwen is?
Nee.
Male Gaze
Ik heb in mijn leven meer kunst van mannen geconsumeerd dan van vrouwen (en genderdiverse personen). Logisch, we leven in een wereld die gebouwd is voor en door mannen en waar kunst van mannen dus ook meer kon floreren. En voor de volledigheid, dan bedoel ik de witte, cis, hetero, abled bodied man van ‘goede’ komaf. De films, boeken, beeldende kunst en muziek die ik tot mij heb genomen zijn voornamelijk gemaakt vanuit dat perspectief, de male gaze. Zonder dat ik me daar bewust van was. Het man-zijn werd ook niet benoemd. Dat was gewoon zo. Ik luisterde als puber naar The Strokes, The Libertines, Franz Ferdinand; allemaal ‘all-male’ bands. Maar zo zag ik dat niet. Dit waren gewoon bands. Sneden zij typische ‘mannenonderwerpen’ aan? Niet dat ik me kan herinneren. En los van of die onderwerpen nu typisch mannelijk zijn of niet, hun blik op die onderwerpen, hun perspectief, is dat wel. We zien die male gaze niet, omdat we hem verinnerlijkt hebben. Het zit verankerd in onze samenleving, het is de norm en dus onzichtbaar.
In de documentaire Brainwashed: sex-camera-power (2022) laat filmmaker Nina Menkes aan de hand van talloze filmfragmenten zien hoe de male gaze (voor het eerst geduid door filmwetenschapper Laura Mulvey) verankerd zit in het filmmaken en hoe normaal we dat zijn gaan vinden. Menkes ontleedt de systemen en technieken die daarachter schuil gaan. Ze belicht onder meer framing, camerabewegingen en belichting.
In de film laat Menkes zien wat voor effect deze beeldtaal heeft op ons denken over vrouwen, man-vrouw-verhoudingen en hoe het bijdraagt aan het normaliseren van seksueel geweld en misbruik.
Menkes toetst scènes aan de vraag: wie is het subject en wie is het object? In bijna alle gevallen komt het erop neer dat de man het subject is. Degene die iets doet. Degene die kijkt. En vanuit wiens point of view, wij (de kijker) meekijken. De vrouw is het object. Degene die iets wordt aangedaan. Degene naar wie gekeken wordt.
Twee voorbeelden uit haar film, die ik heel sprekend vond:
In de film Bombshell, notabene over grensoverschrijdend seksueel gedrag, zien we actrice Margot Robbie tijdens een sollicitatiegesprek met de Fox News CEO gespeeld door John Lithgow. Hij vraagt haar om haar jurkje omhoog te trekken, zodat hij haar benen kan zien. We zien hoe ze haar jurkje omhoog beweegt en we zien zelfs haar onderbroek. Deze scène wordt verteld vanuit de point of view van de man. Hij is het subject. De vrouw is het object. Zij wordt bekeken. Ik vond het zeer tekenend voor hoe hardnekkig die male gaze is. Je zou toch denken dat er, juíst in deze film, eerder gekozen zou worden voor háár point of view. Dat we haar gezicht hadden gezien in plaats van haar broekje. Of dat we vanuit haar point of view naar hem hadden gekeken.
In de film Lost in Translation wordt het mannelijke karakter (Bill Murray) geïntroduceerd met een scène waarin hij in een auto zit. We zien zijn gezicht, zijn gevoelens, we zien een menselijke ervaring. Het vrouwelijke karakter (Scarlett Johansson) wordt daarentegen geïntroduceerd met een scène waarin enkel haar billen te zien zijn, gehuld in een doorschijnend onderbroekje, liggend op bed in een zijhouding. Zonder gezicht.
Ook iets opvallends: mannen krijgen vooral slomo’s (slowmotion beelden) voor actie, denk bijvoorbeeld aan vecht- of schietscènes. Vrouwen krijgen slomo’s voor seksualisering, denk aan de body pan waarin een vrouw van top tot teen wordt gefilmd of scenes onder de douche.
Wij worden gevormd door de verhalen die ons verteld worden en film en tv zijn misschien wel onze populairste verhalenvertellers. Het objectiveren en seksualiseren van vrouwen, leeft door in hoe wij in het echte leven naar vrouwen kijken. En hetzelfde geldt voor mannen. Hoe we naar mannen kijken wordt ook bepaald door hoe we mannelijkheid vertegenwoordigd zien worden in fictie.
Female Gaze
Als er ruimte komt voor een ander perspectief, dan valt dat op en benoemen we dat. Hier gaat mijn nummer Rode Seks Feeks over. Een band bestaande uit vrouwen noemen we een ‘all-female band’. Een film met queer personages een ‘queerfilm’. We zeggen ‘mensen van kleur’ of benoemen iemands ‘zwarte’ huidskleur, maar ‘witheid’ wordt niet benoemd.
We willen natuurlijk naar een situatie toe waarin die verschillen niet meer benoemd hoeven te worden. Maar volgens mij is dat pas mogelijk als er gelijkwaardigheid is bereikt, tot die tijd is het juist van belang de verschillen te benoemen om die ongelijkwaardigheid te adresseren. Daarom benadruk ik het vrouw-zijn en het vrouwelijke karakter van de plaat. Maar dit betekent natuurlijk niet dat het enkel voor mensen zoals ik, zou zijn. Deze plaat is voor iedereen. En ik denk juíst dat het goed is als mensen en vooral mannen meer kunst vanuit de female gaze zouden consumeren.
Kunnen jullie je nog herinneren dat Lize Korpershoek te gast was bij DWDD? Ze maakte de documentaire Mijn Seks Is Stuk (2019) en schoof aan bij Matthijs van Nieuwkerk en zijn tafelheer Adriaan van Dis. Ik heb dit fragment laatst teruggekeken en oef.. tenenkrommend.
Dit ligt niet aan Lize. Zij doet het extreem goed. Ze is open en kwetsbaar en maakt het onderwerp ‘seks’ bespreekbaar. Het is een persoonlijk verhaal en ze legt ermee een groter probleem bloot. De heren weten er duidelijk geen raad mee en het gesprek laat zó goed zien hoe dominant en hardnekkig het mannelijk perspectief is. Ze herkennen zich niet in haar verhaal en doen ook niet echt moeite het te begrijpen. Matthijs van Nieuwkerk bekommert zich vooral om de partner van Lize, Tim Hofman. Het is pijnlijk hoe vaak hij zijn naam noemt in dit interview. Adriaan van Dis verbaast zich op zijn beurt vooral over de vorm van het verhaal. “Waarom geen boek, maar een youtube-docu?” Wauw.
Nadine Ridder schreef er destijds een goed opiniestuk over, waarin zij constateert dat er geen ruimte is voor ‘het vrouwelijke perspectief’ aan de talkshowtafel. Interessant om te lezen en - zes jaar na dato - nog steeds relevant.
Radicaal eerlijk
De openingsscène van Babygirl van Halina Reijn toont voor mij de kracht en het belang van het vrouwelijk perspectief in films. Hoe vaak heb ik in films en series vrouwen zien klaarkomen van penetratieseks? Zelden heb ik vrouwen gevingerd of gebeft zien worden. In de openingsscène van Babygirl zien we de hoofdpersonages, gespeeld door Nicole Kidman en Antonio Banderas, met elkaar vrijen. Zij sluipt na de vrijpartij het bed uit om vervolgens in een andere kamer haar laptop open te slaan en zichzelf te vingeren. Het orgasme, dat we haar net in bed hadden zien beleven, was dus gefaket. Dit vond ik zo’n veelzeggend beeld. Deze scène vormt voor mij ook een antwoord op de seksistische, male gaze doordrenkte filmgeschiedenis en schreeuwt: nee, ik kom niet klaar van penetratieseks!
Babygirl inspireerde me om het nummer Jij Laat Me Komen te schrijven. Hierop reken ik af met het faken van orgasmes om de man maar te behagen.
Durf
Ook ik heb die male gaze verinnerlijkt. Het heeft bijvoorbeeld mijn idee over wat seks is, totaal gevormd. Ik had altijd het idee dat seks om het behagen van de man draaide en dat het mannelijk orgasme centraal stond. Ook niet gek, het beeld van seks waarmee ik ben opgegroeid, liet exact dát zien. En in bed doen wij toch ook maar na wat we zien op tv/film/porno. Het pijnlijke is dat als je zo bezig bent met de ander en met ‘performen’, dat er geen ruimte is voor je eigen verlangens en geilheid. Hoe zien die eruit?
Ook als artiest ben ik continu aan het vechten tegen het idee de ander te moeten behagen. Ik heb geleerd dat je als vrouw mooi, dun en stil moet zijn, meisjesachtig en vooral niet de volwassen vrouw die je bent. Ik merk dat ik zowel in de teksten op Leve de Feeks, als in het live performen van de nummers, afreken met dit beeld. En dat is zo’n bevrijding. Er is namelijk niets zo oninteressant in de kunst als kijken naar een artiest die wil pleasen. Ik merk dat als het me lukt dat los te laten, dat er een kracht vrijkomt die zo groots is, dat het haast gevaarlijk wordt. Maar dat is waarschijnlijk ook weer die male gaze die zegt: oeh wees maar niet zo groot, meisje. Giechel maar in plaats van schreeuwen. Maak jezelf maar klein en ongevaarlijk.
Dat meisjesachtige zie ik vooral terug in mijn stemgebruik. Zet maar eens mijn eerste EP op uit 2018. Alsof je naar een kind luistert. Maar zo jong was ik destijds helemaal niet. Ik was zevenentwintig. Ik hoor dat ik een stemmetje opzet. Dat ik mooi, zwoel en sexy (en blijkbaar: kinderlijk) wil klinken om te behagen. De infantilisering van de vrouw is ook onderdeel van die male gaze. Dat je als vrouw niet oud zou mogen worden. Heel onze schoonheidsindustrie is op dat idee gestoeld. Er mogen geen tekenen van ouderdom te zien zijn. Alsof we als vrouwen de geschiedenis van onze gezichten moeten wissen. Theatermaker Naomi Velissariou maakt hier momenteel een voorstelling over genaamd Sexodus. De promotekst over haar voorstelling begint met de zin ‘As Long As I Live I Will Be Aging’. Hell Yeah.
Door de jaren heen ben ik steeds meer mijn eigen stem gaan gebruiken. Op Leve de Feeks komt die het best tot zijn recht, vind ik. Ik luister naar een vrouw van vijfendertig.
Dit album staat voor mij daarom voor durf. En dat zit hem vooral in de manier van schrijven. In het open en bloot durven schrijven over spannende onderwerpen. Daar zit voor mij ook de ‘punk’ in. Niet zozeer in het muzikale, maar in de eerlijkheid en in het onverbloemde van de tekst.
Een aantal onderwerpen op Leve de Feeks heb ik al eens eerder aangesneden in oudere liedjes. Het faken van orgasmes waar Jij Laat Me Komen over gaat, bezong ik in het nummer Ziet Ze Dan Niet (van mijn tweede album Naar De Haaien & Weer Terug). Daar stip ik het aan met de zin:
“Ze faket dat het is gelukt, ook al is het haar nog nooit gelukt.”
Je kunt er makkelijk overheen luisteren. Het zit namelijk een beetje weggestopt in het tweede couplet. Ik wilde hier graag over schrijven, maar ik durfde het nog niet helemaal. Ik merkte later dat ik vond dat dit onderwerp een eigen lied verdiende. Ik moest daarvoor wel een drempel over. Het voelt natuurlijk veiliger om zoiets een beetje weg te moffelen dan er een heel nummer over te maken en dat ook nog eens onomwonden Jij Laat Me Komen te noemen.
Ik schreef ook het nummer Uitstekende Kut waarin mijn twee binnenste vulvalippen zingen dat ze niet gecorrigeerd willen worden. Letterlijker kun je het haast niet krijgen. Ik wilde dat ook. Ik wilde niet op zoek naar een metafoor en dat maar een enkeling de ware betekenis eruit zou halen. Nee. Het moest duidelijk, bam, in your face.
Ook dit onderwerp, sneed ik al eens eerder aan. Namelijk in Sexy Genoeg, dat ik uitbracht met Jungle By Night. In dit nummer somde ik op, wat ik allemaal aan mezelf zou moeten doen om te voldoen aan de schoonheidsnorm. Het korten van de labia minora, de welbekende ‘schaamlipcorrectie’, beschreef ik (weer) in het tweede couplet: “Labia gekort”. Zo’n groot onderwerp in twee woorden! Ook dit thema verdiende een eigen lied. Ik ben heel erg trots op Uitstekende Kut. Dit is het nummer dat ik zelf had willen horen toen ik jong was en dat heb ik ook maar benoemd in de tekst:
“Dus wees maar zelf het voorbeeld waar je naar zoekt.”
Soms moet je zelf maken wat je mist.
Still uit Sessie bij Podium Zwart waar ik Uitstekende Kut speelde met deze labia minora handschoenen.
Het is niet zo dat ik die oudere nummers, die ik noem, minder goed vind. Integendeel. Het is een ontwikkeling. Ik heb Leve de Feeks kunnen - en vooral - dúrven maken, door wat ik daarvoor heb gemaakt. Ik zie alle muziek die ik maak niet als losstaande werken, maar als een ketting. Een schakelketting. Ze haken in elkaar. Reageren op elkaar. Hebben elkaar nodig.
Representatie
Kunst vanuit de female gaze of ‘non-male’ gaze is belangrijk, ook voor mannen. Kunst opent en verruimt je blik. Je leert van verhalen die verteld worden vanuit andere perspectieven, dan het perspectief dat je kent, dat van jezelf. Je leert je daardoor verplaatsen in een ander, want dat is wat je doet als je naar verhalen luistert. Tegelijkertijd is het ook heel troostrijk om je af en toe heel erg te herkennen in een verhaal. Dat je voelt dat dit precies jouw perspectief is. Dit gaat over mij! Dat je je gerepresenteerd voelt. Het is volgens mij beiden nodig. En het allermooiste is als je je kunt herkennen in een verhaal waarbij het perspectief ver van je afstaat. Dan kan kunst verbinden. Verschillen overbruggen. Mensen bij elkaar brengen.
Vrouwenzaak
Begin april was ik bij een avond in De Balie in Amsterdam, het programma heette ‘Zwangerschap is geen vrouwenzaak’ naar aanleiding van het net verschenen boek Uit Het Midden, de filosofie van de zwangerschap van Marie Lucassen (een geweldig boek).
Over de titel van die avond ontstond een interessant gesprek aan tafel tussen Marie Lucassen en historicus Lotte Houwink ten Cate.
Marie Lucassen: Nee, het is geen vrouwenzaak. (...) Er is niemand op aarde die niet met zwangerschap in aanraking is geweest.
Lotte Houwink ten Cate: En ook als het wel een vrouwenzaak is, is het natuurlijk ook prima en hebben mannen zich er ook toe te verhouden.
Marie Lucassen: Precies, dank je wel.
Lotte Houwink ten Cate: Dat is iets wat ik ingewikkeld vond aan de titel van de avond. Dat het eigenlijk impliceert dat als iets een vrouwenzaak is, het misschien minder serieus genomen wordt. Dat het een soort waarde krijgt door te zeggen dat het geen vrouwenzaak is (...).
Ik vond dit een sterke observatie van Lotte. En het is ook waar wat Marie zei. Zwangerschap gaat iedereen aan, maar de vraag is: welke taal gebruiken we? Hoe bereiken we met dit onderwerp iedereen?
Dat we na moeten denken hoe we mannen betrekken bij onderwerpen als zwangerschap, abortus, überhaupt het hele feminisme, irriteert me vreselijk. Waarom lopen er niet net zoveel mannen als vrouwen mee met de Feminist March? Ik hoorde laatst iemand opperen de naam te veranderen naar ‘gelijkheidsmars’. Ik denk dat dat een slecht idee is. Maar ik snap de gedachte.
Een tijdje terug stuitte ik op een video van De Marker Online waarin Annemarie Lekkerkerker (bekend op Instagram als Lekkeran) te gast was. Het ging over feminisme en waarom het mannen niet aan zou spreken.
Annemarie Lekkerkerker: Ik heb zeker het idee dat het woord ‘feminisme’ voor mannen een ‘enge term’ is. Dat het vrouwen zijn met veel okselhaar en die zijn heel erg aan het schreeuwen en die zijn altijd boos.
Gijs Sanders: Heel veel okselhaar ook. Ja, heel veel.
Annemarie Lekkerkerker: Heel veel mannen denken ook dat ‘feminisme’ mannenhaat betekent. Dus dat zijn dingen die ik echt de wereld wil uithelpen. En ik denk ook dat feminisme voor mannen heel belangrijk is, want mannen zitten ook vast in verschrikkelijke rolpatronen en ‘geen kwetsbaarheid tonen’.
Ik snap de missie van Annemarie heel goed en ik denk dat uiteindelijk alle vormen van feminisme nodig zijn. Van de fluwelen handschoen tot schreeuwen met okselhaar. Mijn irritatie richt zich dus niet tot haar. Maar tot twee dingen:
Het idee dat mannen zich alleen voor feminisme zouden interesseren als we het met geschoren oksels, een glimlach en op een lieve toon aan ze voorschotelen;
Het idee dat mannen zich pas voor ongelijkheid zouden interesseren als zij er persoonlijk door geraakt worden.
Over het eerste punt schreef ik het nummer Hardnekkig dat de openingstrack is van mijn album. In het eerste couplet, zing ik:
Jij wil me braaf
Jij wil me clean
Jij wil me keurig opgevouwen zien.
Jong
Fris
Je staat best open voor een mening maar niet van een boze schreeuwerige feminist
De ‘boze schreeuwerige feminist’ heb ik er nog even ingefietst nadat ik dit filmpje zag :).
Het tweede punt geldt niet alleen voor mannen. We zijn allemaal egoïstische wezens. We maken ons bijvoorbeeld ook vaak pas druk om de klimaatramp als ons eigen huis onder water staat. We zijn pas boos over de woningnood als we zelf geen woning kunnen vinden. Dit is een veel groter probleem. Het verdwijnen van empathie, van medemenselijkheid, van het je in de ander kunnen verplaatsen, van het gemeenschappelijk belang boven het eigenbelang, van gezamenlijk nadenken over in wat voor maatschappij we willen leven.
Ik vind het eng.
En ik heb geen oplossing. Ik weet niet hoe we mannen kunnen ‘porren’ voor feminisme. Moeten we het vrouw-zijn niet benoemen zodat het mannen niet afschrikt? Of moeten we er juist voor gaan staan en hebben we gewoon een lange adem nodig? En hoe zorgen we ervoor dat feminisme zich op álle vrouwen focust? Met oog voor onderlinge verschillen en andere vormen van onrecht en discriminatie. Een intersectioneel feminisme. Ik heb daar zelf ook nog elke dag iets over te leren.
Gatekeepers
Tussen kunstenaar en publiek staan de gatekeepers. Zij spelen een grote rol in de verkoop van kunst. Het publiek bepaalt of iets een succes wordt, maar wie bepaalt waar het publiek naar luistert? Dat zijn de mensen met podia, platforms en playlists. De drie p’s. En (helaas niet met een ‘p’) algoritmes. Je denkt dat je een vrije wil hebt, maar dat wat jij voorgeschoteld krijgt, is al een selectie. Niet alle vissen zwemmen in de vijver waaruit je vist. Platenzaken bepalen welke platen ze inkopen en in de etalage zetten. Spotify bepaalt welke nummers ze in hun playlists zetten. Programmeurs bepalen welke acts ze neerzetten op hun poppodia en festivals. Media bepalen welke artiesten ze recenseren, interviewen en een plekje aan de talkshowtafel geven. En dan zijn daar nog de labels die een dikke vinger in de pap hebben.
De computer en het internet hebben de muziekindustrie behoorlijk veranderd. Eerlijker gemaakt? Ja, ik denk op sommige vlakken wel. De computer heeft ervoor gezorgd dat je een nummer kan maken zonder echte instrumenten. Iedereen kan een beat maken en een nummer uitbrengen. Je hebt enkel een laptop en een microfoon nodig. S10 zong zelfs de liedjes van haar eerste plaat Antipsychotica in door het microfoontje van haar iPhone oortjes. Ook het uitbrengen van muziek is laagdrempeliger geworden. Dat hoeft niet meer fysiek en je hebt er geen label meer voor nodig. Ook heb je geen marketingteam en enorme budgetten meer nodig om je muziek te promoten. Je hebt alleen een smartphone nodig en met zelfgemaakte video’s kun je een enorm publiek bereiken. Maar om echt groot te worden en er te ‘blijven’, heb je toch die drie ‘p’s’ en die ‘a’ nodig en niet te vergeten: de radio.
Macht brengt verantwoordelijkheid mee. Welke artiesten geven die gatekeepers een podium? Welke verhalen achten zij relevant? En speelt de identiteit van die gatekeepers een rol? Wat is hun point of view? En hoe zit het met de affinity bias? Dat je als mens een bepaalde vooringenomenheid hebt ten opzichte van mensen die op je lijken. Dat je eerder mensen op wie je lijkt of met wie je het eens bent, een baan/podium geeft?
Een paar weken terug schrok ik van het nieuws dat Sef niet in de heli mag op 5 mei. Hij vertelt hier uitgebreid over in de 3voor12 documentaire over IJsland. Sef zou te uitgesproken zijn over internationale conflicten (de genocide in Gaza) en dat zou niet passen bij het ambassadeurschap voor de vrijheid op Bevrijdingsdag. De commissie bepaalde dus dat Sef en zijn boodschap niet voor iedereen waren. In plaats daarvan koos de commissie voor artiesten die zich op politiek vlak niet uitspreken. Wat ook niet hóeft. Maar ik vind het zeer schadelijk dat een artiest die zich wél uitspreekt, juist voor een ambassadeurschap voor de vrijheid, wordt uitgesloten. Hij zet zich actief in voor vrijheid. Dit is toch de omgekeerde wereld, zou je denken?
Gatekeepers hebben ook de macht om dingen te normaliseren. Playlistmakers van radio of streaming platforms kunnen ervoor zorgen dat er net zoveel vrouwelijke artiesten als mannelijke artiesten in hun playlists staan, dat er gender non-conforme artiesten in staan. Ze kunnen ervoor kiezen vrouwelijke artiesten op een playlistcover te zetten. Niet alleen van playlists met ‘female’ in de titel, maar ‘gewoon’ van allerlei playlists. Ze kunnen geëngageerde muziek aan de mens brengen zonder dat het de stempel ‘protestmuziek’ draagt.
Ladies Night
Kennen jullie nog het tv-programma Ladies Night? Dat was een NET5 talkshow gepresenteerd door Merel Westrik. Na één seizoen ging het van de buis. Hoe kan dat nou? Waarom werkt Vandaag Inside met alleen mannen wel en Ladies Night niet? Komt het doordat het vrouw-zijn wordt benoemd? Dat het wordt neergezet als een talkshow voor en door vrouwen? In plaats van een programma voor iedereen, zoals VI? Daar wordt niets benoemd en gaat een soort vanzelfsprekendheid vanuit.
Ik moet zeggen dat ik zelf ook jeuk krijg bij de term ‘Ladies Night’. Ik voel me - ook al ben ik een lady - niet aangesproken. Het werkt bij mij eerder averechts. Ik word er baldadig van en denk dan: stop me niet in een hokje! Maar de Ladies Nights in Pathé zijn altijd een groot succes, dus er zijn ook mensen die zich wel aangesproken voelen.
Had het met de inhoud, de kwaliteit van het programma te maken? Maar sinds wanneer is inhoud en kwaliteit per se een vereiste voor succes? Er zijn toch ook middelmatige programma’s met alleen mannen die wel goed scoren?
Misschien kwam het doordat alles werd opgehangen aan ‘vrouw-zijn’ en dat dát de inhoud werd. Nam het zichzelf wel serieus genoeg, of bleef het door de focus op de doelgroep te veel aan de oppervlakte en ging de vorm boven het verhaal?
Ik moet ook denken aan de Lekker Met De Meiden Film. Grappig, van die titel krijg ik dus in deze context ook jeuk. Omdat het opeens iets tuttigs, iets ‘girlies’ krijgt, terwijl Lekker Met De Meiden voor mij juist meer ironisch bedoeld was. Niet voor niets maakte ik er een videoclip bij met voetballende meiden, patat vretend, tampons in beeld, alles behalve het clichébeeld van meiden. Allesbehalve tuttig. De film - waar ik dus voor de duidelijkheid niets mee te maken heb - richtte zich heel duidelijk op vriendinnengroepen, maar was geen succes. En dat is toch raar. Je zou denken dat al die vriendinnengroepen zouden denken: meiden, deze film is voor ons!
Misschien trappen vrouwen hier gewoon niet in? Misschien moet je echt met iets goeds op de proppen komen? Want volgens mij was de film niet echt goed… maar ook hier kan ik tegenover zetten dat er toch ook films met mannen worden gemaakt die echt niet heel goed zijn en toch succesvol?
Zijn we strenger voor vrouwen en komen mannen eerder weg met middelmatigheid? Ik denk het wel.
Gelukkig verandert er wel iets. En je ziet ook meteen het verzet tegen deze verandering. Ik hoor mannen geregeld steigeren dat hen een kans ontnomen wordt doordat ze man zijn. ‘Mijn plek wordt ingenomen door een vrouw, omdat ze vrouw is. Het gaat niet meer om kwaliteit’, hoor ik dan. Vooral in verkiezingstijd, bijvoorbeeld als reactie op de ‘Stem op Een Vrouw Campagne’. Volgens mij is het precies andersom. Ik denk dat mannen nu minder makkelijk wegkomen met middelmatigheid. Daar waar er eerst overal alleen maar mannen waren, het man-zijn dus genoeg was, moet je nu gewoon heel erg goed zijn, omdat er meer ruimte is gekomen voor vrouwen en minderheden (nog steeds niet voldoende hoor). Een lat die overigens voor vrouwen en minderheden altijd al zo hoog lag. Het gaat dus juist wél om kwaliteit. Het man-zijn betekent niet meer automatisch dat je ergens recht op hebt. Dat er trouwens getwijfeld wordt aan de kwaliteit van vrouwen, vind ik zo seksistisch. Alsof vrouwen alleen maar iets kunnen bereiken door hun vrouw-zijn en niet omdat ze gewoon goed zijn. Overigens denk ik dat het vrouw-zijn soms ook bijdraagt aan iemands kwaliteit. Bijvoorbeeld als het een team diverser maakt (in verband met die affinity bias die ik eerder noemde). Maar ook door de ervaringen van een vrouw, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg of bij de inrichting van de openbare ruimte.
Voor iedereen
In de recensies over mijn liveshow op Noorderslag en Paaspop, las ik terug dat mijn show “niet voor iedereen” zou zijn. Nu is dat natuurlijk nooit zo. Niemands muziek is voor iedereen. Muziek is een kwestie van smaak. En ja, de sound is wat ruiger en alternatiever dan voorheen, maar ik hoop dat mensen die deze recensies lezen, niet afgeschrikt worden. Dat ze niet denken: oh dit is niet voor mij.
De tent op Paaspop liep namelijk niet leeg. En ja, het publiek zong niet alles uit volle borst mee, maar we speelden enkel nieuwe, onuitgebrachte muziek, het publiek kón nog niet alles meezingen. En het ging bij geen enkele act op Paaspop echt los, hoorde ik van andere artiesten.
Ik heb vertrouwen in het publiek. Ik wil mannen en de boerenweide niet onderschatten. Mijn muziek is namelijk niet moeilijk. Ik denk dat ik juist heel toegankelijke teksten heb geschreven. De referentie ‘Adams overtollig bot’ uit Simone de Beauvoirs boek De Tweede Sekse zal niet bij iedereen een belletje doen rinkelen, maar daartegenover staat een tekst over de smurfen en wie kent de smurfen nou niet?
Foto: Claudia Guldentops, Paaspop 2026
Ik snap ook dat het misschien even schrikken is om een halfnaakte vrouw met een melkkolfsupersooker op het podium te zien, maar heeft Rammstein niet veel leipere shit gedaan? En is dit niet precies wat kunst zou moeten doen? Ons prikkelen, verrassen, aan het denken zetten, entertainen, in plaats van ons geven wat we al kennen?
En waaróm is het even schrikken? Zijn we deze energie niet gewend bij vrouwen? Is het die verinnerlijkte male gaze die schrikt van een vrouw die het subject is? Die zegt: ik ben de baas en ik blijf niet binnen de lijntjes. Ik ben hier niet om te pleasen. Ik schreeuw en ik heb okselhaar. Ja, heel veel okselhaar. Voor mij de reden om juíst naar mijn show te komen kijken. Het is mijn afrekening met die overheersende male gaze. De bevrijding van de feeks. Leve de Feeks!
Pre-order de plaat en zorg dat ie zo hoog mogelijk binnenkomt in de albumcharts.
Bestel hier je tickets voor een van de release-events en de tour in het najaar.
Je bent geweldig! What a read!
Heerlijk lange tekst, zin in je album 🔥 En wie meer wil over taal en zwangerschap; https://kiind.nl/baren